Podział czółenek

Czółenka tkackie, w zależności od przeznaczenia, dzielą się na:
- proste, prymitywne czółenka stosowane do tkania ręcznego. Jest to najczęściej drewniana listwa z wyciętymi na obu końcach otworami, umożliwiającymi nawinięcie pewnej ilości przędzy wątkowej. Czółenko wprowadzane jest do przesmyku ręcznie.
- do krosien ręcznych, mające już typową budowę ale ze względu na sposób wprowadzania wyposażone w dolnej części (dno czółenka), w rolki,
- do krosien mechanicznych. Ze względu na sposób wprowadzania do przesmyku ten rodzaj czółenek wyposażono w stalowe groty,
- do krosien automatycznych. Czółenka te wyposażone są w specjalne uchwyty dla cewek wątkowych umożliwiające automatyczne załadowanie nowej cewki bez zatrzymywania czy zwalniania pracy krosna,
- do krosien specjalnych
czółenka do krosien kortowych (wełniarskich). Duże, ciężkie czółenka, ze względu na duże szerokości produkowanych tkanin, narażone na działanie znacznych sił są dodatkowo wzmocnione stalową listwą na przedniej ściance
czółenka do krosien tasiemkarskich. Małe czółenka wyposażone w elementy umożliwiające napęd,
- czółenka do krosien okrągłych
- czółenka do krosien jedwabniczych

Czółenko tkackie

Czółenko tkackie jest elementem krosna tkackiego, mechanicznie nie połączony z pozostałymi mechanizmami, będący przenośnikiem i „magazynem” wątku. Swą nazwę zawdzięcza temu, że kształtem przypomina czółno (łódkę). Wątek zmagazynowany jest w bezcewkowym nawoju lub na specjalnej tekturowej, drewnianej albo plastikowej cewce i umieszczony wewnątrz czółenka. W zależności od numeru (grubości) przędzy, jest to kilkanaście lub kilkaset metrów nitki. Koniec nitki wątku wyprowadzony jest na zewnątrz czółenka przez oczko w krosnach mechanicznych, lub przewlekacz w krosnach automatycznych. Czółenko jest przerzucane z jednej strony przesmyku na drugą przez mechanizm przerzutowy lub ręcznie na krosnach ręcznych. W czasie przelotu przez przesmyk, odwijający się z nawoju wewnątrz czółenka wątek, jest układany między nitkami osnowy, tworząc w ten sposób elementy tkaniny.
Czółenko jest także częścią czółenkowej maszyny do szycia. Jego konstrukcja jest dość podobna, ale ma znacznie mniejsze wymiary, wykonane jest w całości ze stali i związane jest konstrukcyjnie z mechanizmem maszyny.

Frywolitki

Frywolitki, zwane również koronką czółenkową, to rodzaj koronki artystycznej wykonywanej z cienkiej nici (bawełnianej, jedwabnej, poliestrowej) za pomocą specjalnych czółenek lub igły i szydełka. Dzięki użyciu cienkiej nici, całość wygląda bardzo delikatnie (i to prawdopodobnie wyjaśnia pochodzenie nazwy tej koronki – od łacińskiego frywolus – delikatny, kruchy), choć równocześnie jest niezwykle trwała (znacznie trwalsza niż porównywalna koronka szydełkowa). Technika ta prawdopodobnie była znana już w czasach starożytnych (Egipt, Chiny). W Europie była bardzo popularna w wiekach XVII-XVIII, kiedy to też zostały sprowadzone do Polski. Prawdopodobnie ze względu na używane (dość drogie) nici, oraz na bardzo wymyślne i bogato zdobione wówczas czółenka, była to technika bardzo popularna na dworach szlacheckich i magnackich, natomiast w uboższych sferach – nieznana. Podstawowymi elementami frywolitek są węzły, słupki i pikotki, za pomocą których tworzy się kółka i łuczki. Najczęściej spotykanymi wyrobami frywolitkowymi są serwetki, kołnierzyki, wstawki koronkowe i biżuteria) lub igły i szydełka.

Historia ornamentu cd.

Wraz z pojawieniem się w XV wieku nowych technik możliwe stało się rozpowszechnianie wzorów ornamentalnych za pomocą wzorników i grafik. W efekcie ornamenty zunifikowały się na dużych obszarach i pojawiło się zjawisko mód ornamentalnych, polegające na cyklicznych zmianach aktualnie obowiązującego wzoru. W okresie późnego renesansu pojawiły się nowe ornamenty, niezwiązane ze sztuką starożytną, rozpowszechniane za pomocą wspomnianych już grafik. Ornamenty te były dziełem projektantów, głównie północnoeuropejskich. W XVI wieku pojawił się ornament zwijany, ornament okuciowy i ornament małżowinowo-chrząstkowy. Sztuka baroku powróciła do tradycji antycznych i popularny stał się ornament akantowy oraz girlandy owocowe. W XVIII wieku panował ornament regencyjny, składający się z motywów wstęgowo-cęgowych, kratki regencyjnej, kampanul, lambrekinów, cekinów. Występowały także motywy egzotyczne. Późny barok wiąże się z rocaillem. Klasycyzm powrócił do ornamentów antycznych. W dobie historyzmu nawiązywano do wzorów z wcześniejszych epok. Wraz z początkiem XX wieku powstał sprzeciw wobec dekoracyjności i stosowania ornamentów. We współczesnej architekturze ornament stracił swoje dominujące znaczenie.

Historia ornamentu

Już w paleolicie pojawiły się pierwsze wzory geometryczne. Dla sztuki starożytnego Egiptu charakterystyczne były motywy oparte na stylizowanych roślinach (lotos, papirus, palma) i ornamenty geometryczne. Efekt dekoracyjności uzyskiwali również za pomocą odpowiedniego komponowania scen realistycznych, powtarzanie oraz łączenie realizmu ze stylizacją. Bardzo dekoracyjne jest też pismo hieroglificzne. Starożytna Grecja wytworzyła ornamenty później przejęte przez sztukę rzymską i nowożytną. Ornamentyka była ściśle powiązana z greckimi porządkami architektonicznymi, które powstały z przekształcenia budowli drewnianych w kamienne. W efekcie niektóre elementy straciły funkcję architektoniczną na rzecz dekoracyjnej. O ile Grecy ściśle przestrzegali ustalonych zasad budowania budowli w danym porządku, o tyle Rzymianie elementy porządków (np. tryglify) traktowali wyłącznie w kategoriach dekoracyjnych. Do greckich ornamentów architektonicznych można zaliczyć astragal i kimation. Oprócz nich, w sztuce greckiej wykształciły się także ornamenty geometryczne, roślinne, zwierzęce.

Ornament

Ornament, z łacińskiego ornare – ozdabiać, to motyw lub zespół motywów zdobniczych, stosowanych w architekturze lub sztukach plastycznych. Motywy te, złożone z drobnych elementów, mogą pokrywać całą powierzchnię, występować tylko w określonych polach albo przybierać formę pasową. Mogą także współgrać z tektoniką lub nad nią dominować. Zazwyczaj ornament nie jest elementem niezbędnym dla istnienia struktury danego przedmiotu czy budowli, a jedynie jest stosowany jako element podziału określonej kompozycji. Ornament nie rządzi się zasadami realizmu: często łączy w sobie w sposób fantazyjny różne elementy. Używa stylizacji, uproszczenia i zwielokrotnienia form realistycznych lub wręcz abstrakcji. W zależności od genezy, wyróżnia się ornamenty: geometryczne, organiczne (roślinne, zwierzęce, antropomorficzne), kaligraficzne lub abstrakcyjne. Ornamenty pomagają przy określeniu przynależności geograficznej dzieła i jego datowaniu. Przez wieki każda kultura wprowadzała sobie właściwe zdobienia lub zapożyczała od innych kultur i przetwarzała. Już najdawniejsze dzieła wskazują, że człowiek odczuwał potrzebę ozdabiania.

Koronka klockowa

Koronka klockowa to jeden z rodzajów koronki, wykonywanej przy pomocy podłużnych szpulek, często drewnianych, nazywanych klockami. Technika polega na przeplataniu w grupach po cztery wielu nici nawiniętych na klocki. Dzięki temu tworzy się tzw. płócienko tworzące formy ornamentu i różne rodzaje siateczek w tle oraz wypełnieniach motywów. Koronkę podczas tworzenia umieszcza się na specjalnej poduszce z umieszczonym na niej wzorem. Do wyrobu koronki klockowej wykorzystywano jedwab, len, wełnę, a później także bawełnę. Odmiany koronki klockowej to:
- brabancka – technicznie gorsze naśladownictwo brukselskiej,
- malines – bardzo cienkie o dużych motywach konturowanych błyszczącą nitką,
- antualaż – koronka z przewagą płótna w motywach dekoracyjnych,
- walansjenka – wąska, cienka, bardzo delikatna,
- binche – ornament z płócienka nierównej gęstości z pięcio- i ośmioboczną siateczką w tle,
- gipiura – ornament kwiatowy, reliefowany,
- chantilly – czarna, z konturowanym ornamentem,
- blonda – jedwabna, z ornamentem konturowanym grubszą nicią na tle cienkiej siateczki.
Aktualnie największym producentem wytwarzanej mechanicznie koronki klockowej w Europie jest zakład Koronki S.A. w Brzozowie.

Koronka

Koronka to wyrób sztuki użytkowej, często o dużych walorach artystycznych, będący rodzajem ażurowej plecionki z nici (najczęściej bawełnianych lub lnianych, czasem metalowych). Ze względu na sposób wykonania i wygląd, koronki dzielimy na:
- szydełkowe – wykonywane szydełkiem,
- igłowe – wykonywane poprzez osnuwanie nici na kawałku tkaniny, którą po wykonaniu wzoru usuwa się,
- klockowe – wykonywane za pomocą nici nawiniętych na specjalne klocki, przeplatanych i wiązanych w odpowiedni sposób,
- siatkowe – wytwarzane przy użyciu sztabki i specjalnej igły, a następnie w zależności od wzoru, cerowane,
- frywolitki – wyrabiane za pomocą czółenka, igły lub szydełka do frywolitek (cro-tat),
- teneryfowe – wykonywane przy użyciu specjalnej foremki i igły.
Wszystkie opisane typy koronek produkuje się obecnie maszynowo, na skalę przemysłową.
Niektóre regiony i miejscowości Europy są szczególnie słynne z wytwarzania koronek, np. Brabancja, Bruksela, Chantilly, Mechelen, Gandawa, Wenecja, Paryż, w Polsce – Wach (Kurpie) i Koniaków (koronki szydełkowe) oraz Bobowa i Brzozów (koronki klockowe).
Patronką wytwórców koronek jest święta Teresa z Ávili.

Zastosowanie włóknin

Włókniny, stosowane są na:
- wykładziny dźwiękochłonne,
- izolacje termiczne – maty izolacyjne,
- materiały usztywniające, ocieplające i wypełniające w krawiectwie – flizelina, watolina,
- otuliny ocieplające w ogrodnictwie – ondulina, agrowłóknina,
- maty szklane – do wytwarzania laminatów,
- w przemyśle meblarskim jako filce, wypełniacze materaców i siedzeń,
- w przemyśle obuwniczym i odzieżowym jako nośniki sztucznych skór,
- w przemyśle samochodowym jako np. podsufitki, obicia drzwi, pokrycia podłogi, wyściółki bagażników, filtry powietrza,
- w przemyśle sanitarnym i medycznym jako nośniki plastrów, bandaży i opatrunków, ściereczki do higieny, elementy nowoczesnych pieluch („pampersów”) i podpasek higienicznych,
- przy budowie dróg i autostrad jako najniższa warstwa separująca w przekroju drogi (tzw. geowłókniny),
- przy budowie wysypisk i składowisk odpadów jako warstwa ochronna i drenażowa (geowłóknina),
- jako filtry pyłowe w odkurzaczach i pochłaniaczach pyłów w klimatyzatorach,
- jako filtry zapachowe np. we frytkownicach.

Włóknina

Włóknina to wyrób włókienniczy płaski, tworzony bezpośrednio ze strumienia włókien przez ich spilśnianie, sklejanie, igłowanie lub przeszywanie (wyrób nietkany). Do włóknin należą również filce bite. Nazwy włóknina używa się też błędnie w odniesieniu do przędzin. Wszystkie włókna zwierzęce posiadają naturalną zdolność do pilśnienia, co wykorzystuje się do produkcji filcu i sukna. Pozostałe włókniny produkowane są z włókien nie posiadających takich właściwości. Na równomierną warstwę (strumień) włókna napylana jest ciecz klejąca (żywica), następnie całość jest prasowana (ściskana między walcami) lub szybko przeigłowywana listwami zawierającymi do kilku tysięcy igieł przeciągających i spętlających włókna między sobą. Często w celu zwiększenia parametrów wytrzymałościowych, włókniny poddawane są przeszywaniu (igłowaniu). Gotowe włókniny mogą być powlekane tworzywami wodoodpornymi lub klejem. Nowa generacja linii produkcyjnych do wytwarzania włóknin zamiast igieł wykorzystuje energię mikrostrumienia wody, wytryskiwanej pod wielkim ciśnieniem (dochodzącym do 250 atmosfer) z dysz zawierających kilka tysięcy otworków.

« Previous Entries Next Entries »